تبلیغات
حجاب وعفاف
حجاب وعفاف
حجاب بوته خوش بوی گل عفاف است, حجاب مصونیت است نه محدویت. 
قالب وبلاگ
نویسندگان
مراجع معظم تقلید


مد و مدگرایی به خودی خود مذموم نیست، بلكه ناشی از میل تنوّع طلبی انسان است. اما مدگرایی بایستی در چهارچوب موازین عقل و شرع باشد.

یكی از پدیده های رایج اجتماعی معاصر مسأله مد و مُد‌گرایی است. شاید كمتر خانواده‌ای باشد كه با این پدیده درگیر نباشد. در این نوشتار به بررسی چند وجهی این پدیده پرداخته می‌شود و مشخصاً به پرسش‌های زیر پاسخ مبسوط داده می‌شود.
1.مُد چیست؟
2.منشاء پیدایش مُد چیست؟
3.حكم ارزشی مُد و مد گرایی چیست؟
4.نقش فخر و فخر فروشی در مدگرای افراطی چیست؟
5.راه‌های در مان مدگرایی افراطی چیست؟

* تعریف مد و مدگرایی

تعاریف گوناگونی برای مد و مد گرایی ارائه شده است. مانند:
1. «مد»ها الگوهای فرهنگی‌ای هستند كه توسط بخشی از جامعه، پذیرفته می‌شوند و دارای یك دوره‏ زمانی نسبتاً كوتاه‌اند، سپس فراموش می‌شوند.
2. «مدگرایی» آن است كه فرد، سبك لباس پوشیدن و طرز زندگی و رفتار خود را طبق آخرین الگوها تنظیم كند و به محض آن كه الگوی جدیدی در جامعه رواج یافت، از آن یكی پیروی نماید.
3. «مد» رایج شدن شیوه‌ای از زینت در ابعاد مختلف زندگی است. مانند طرز لباس پوشیدن، طرز آرایش، طرز چیدمان دكور خانه، شیوه نما سازی ساختمان و مدل ماشین.
با اندكی دقت پی می‌بریم كه مد به جنبه زینت و تجمّل زندگی یا به عبارت دیگر به جنبه زیباشناختی زندگی انسان مربوط می‌شود. برای مثال لباس كاركردهای گوناگون دارد از جمله حفظ از سرما و گرما و ... كه یكی از آنها جنبه زینت بودن آن است. مد دقیقاً به این بُعد مربوط می‌شود. یا نما سازی برای ساختمان جنبه حفاظتی هم دارد اما مد به جنبه زیباشناختی آن مربوط می‌شود.


در ادامه مطلب بخوانید....

 

.

* گستره‏ مد

گستره‏ مد به اندازه‏ى گستره‏ زندگی انسان است و تمامی شئونات آن را در بر می‌گیرد. به طور كلی هر كجا كه پای جنبه زیبا شناختی در میان باشد، مد هم آنجا حضور دارد. عرصه پوشش، آرایش، محیط آرایی، مدل ماشین، مدل كیف، لوازم منزل،حتی ادبیات سیاسی، شیوه احوال‌پرسی، و خلاصه جنبه‌های زیبا شناختی همه متاع‌ها و كالاهای دنیوی، گستره مد و مد گرایی هستند. اما با وجود آن كه مد و مدگرایی كل گستره‏ زندگی را در بر می‌گیرد، پوشاك و سبك و شیوه‏ى آرایش، شاخص ترین كالای مد شونده محسوب می‌شوند.
هرچند مد همواره در بین همه نسل‌ها و عصرها وجود داشته است، اما آهنگ رشد آن تا دوره معاصر بسیار كند بوده است. در دوره معاصر به ویژه در چند دهه اخیر در واقع مد و مد گرایی به افراطی‌ترین حد خود رسیده است. شكی نیست كه گسترش وسایل ارتباط جمعی همانند ماهواره و اینترنت از یك طرف و ارتقای سطح زندگی و رفاه و افزایش نقدینگی موجود در جوامع از علل اصلی آن هستند.
از طرف دیگر معمولاً مدها در بیشتر فرهنگ‌ها ظهور پیدا كرده و امری اجتناب ناپذیر‌ند. هیچ فرهنگی یافت نمی‌شود كه كلمه مد در آن نا آشنا باشد، لكن در فرهنگ‌های مختلف ظهور و بروز مد و مدگرایی نسبی و متفاوت است.معمولاً جوامع دینی كه هنوز به سنت‌های دینی خود پایبند هستند، پدیده مد و مد‌گرایی در آنها كند و ضعیف است.

* علل و عوامل پیدایش مد

علاوه بر زیر ساخت‌های تاریخی و اجتماعی، مدگرایی در بین جوانان از یك سری اصول و سازه‌های روان‌شناختی نیز تبعیت می‌كند و با انگیزه‌ها و نیازهای چندی در ارتباط است.

1. تنوع طلبی و نوگرایی
انسانها فطرتاً تنوع طلب هستند. در این میان جوانی، فصل تازه‌ای در زندگی و سرآغاز ورود انسان به جهان پرشور و رنگارنگ است كه غرایز طبیعی در شكل‌دهی آن، نقش اصلی را بر عهده دارند. تنوّع دوستی و نوگرایی در دوره جوانی به اوج خودش می‌رسد. تنوع‌طلبی بیشتر در جنبه‌های زیبا شناختی زندگی جاری است. از این رو تنوع‌طلبی از علل و منشاء‌های اصلی مد به حساب می‌آید.

2. همانند سازی
همانند سازی در مكتب روان تحلیلگری به فرایندی ناهشیار اطلاق می‌شود كه فرد، طی آن، ویژگی‌ها، نگرش‌ها و الگوهای رفتاری فرد دیگری را برای خود سرمشق قرار میدهد و با تقلید از نگرش ها و ویژگی رفتاری وی احساس می‌كند كه مقداری از قدرت و كفایت او را نیز به دست آورده است. منبع اصلی همانند سازی در دوران كودكی والدین هستند؛ زیرا كودك، اولین و بیشترین برخورد را در زندگی با والدین خود دارد؛ اما در دوران نوجوانی كه فرد از والدینش فاصله می‌گیرد، الگوهایی را كه خود را با آنها شبیه كرده است، از دست الگوهای دیگر، یعنی از طریق همانند سازی های جدید با دیگری، پر شود.
به اعتقاد روانشناسان، همین خلأ و احساس ناامنی ناشی از آن باعث می‌شود كه نوجوان در مسیر خود به راه حل‌هایی متوسّل شود كه این راه حل‌ها از طریق همانند سازی با شخصیت‌هایی است كه الگوی نوجوان قرار می‌گیرند. این شخصیت‌ها می‌توانند شخصیت‌های معروف گذشته، هنر پیشه‌های سینما، نوازندگان و آوازخوانان، و یا گروه‌های مختلفی مانند «هیپی»ها باشند و فرد، خود را از نظر ظاهری شبیه آنها ساخته، در شیوه‏ لباس پوشیدن و طرز رفتار با آنان همانندسازی كند. به محض این كه یك هنرمند یا ورزشكار لباسی را بپوشد و در صحنه‌ای ظاهر شود، جوانان با وی همانند سازی نموده، سعی می‌كنند به عنوان مد، آن را در جامعه طرح كنند.

3. رقابت و چشم و همچشمی با دیگران
انگیزه‏ رقابت و چشم و همچشمی با دیگران، از دیگر عوامل پیروی از مد در بین جوانان و نوجوانان محسوب می‌شود. این انگیزه، در همه‏ى افراد وجود دارد و به گونه‌های مختلف بروز می‌كند. رقابت اگر در زمینه‌های مثبت جهت داده شود، باعث پیشرفت و رشد و تكامل معنوی فردی می‌شود؛ اما اگر جهت‌گیری آن به سوی امور مادّی و مدپرستی باشد و فرد، سعی كند از لحاظ ظاهری (و مثلاً در سبك و شیوه‏ى لباس پوشیدن) از دیگران عقب نماند، سرانجام خوبی نخواهد داشت.

4. مدگرایی و التزام ناشی از دوستی
یكی از عوامل پیروی از مد در بین جوانان و نوجوانان، ترس و نگرانی از مجازات‌های خصوصاً غیر رسمی از سوی دوستان است. لذا تحقیر و تمسخر، پوزخند زدن و متلك گفتن اطرافیان و ترس از آن، باعث می‌شود كه جوانان و نوجوانان از مدهای رایج پیروی كنند.

5. مدگرایی و جلب توجه دیگران
افرادی هستند كه با تعویض و تغییر هر روزه‏ لباس و آرایش خود و خریدن لباس‌های گران قیمت و مد روز، درصدد جلب توجه دیگران بر می‌آیند. استفاده از لباس‌های چسبناك، برّاق و رنگارنگ، كفش‌هایی با پاشنه‌های خیلی بلند، آرایش تند با رنگ‌های غیر طبیعی و ..باعث جلب توجه دیگران شده، نگاه‌هایی را به خود معطوف می‌دارد.

6. مدگرایی و تشخّص طلبی
برتری‌جویی و تشخّص‌طلبی از دیگر عوامل پیدایش مد در بین جوانان است. افرادی كه خود را برتر از دیگران و مربوط به قشر مرفّه جامعه می‌دانند، سعی می‌كنند این برتری را در گویش، لباس پوشیدن، محیط آرایی و سبك آرایش و زیور آلات خود نشان دهند و لذا مدهای جدید را مطرح می‌كنند.
تورشتاین وبلن (Veblen Thorstein) مد را وسیله‌ای برای این كه افراد، نشان دهند ثروتمند و با شخصیت و یا دارای اندیشه‌ای خاص هستند، می‌داند؛ لذا به محض این كه مدی در جامعه گسترده شد، اشراف‌زادگان و ثروتمندان به سراغ این مد جدید می‌روند؛ زیرا مد قدیمی دیگر آنها را از طبقات دیگر جامعه متمایز نمی‌كند.
از طرف دیگر در پدیده مدگرایی گاهی افراد سعی می‌كنند ظاهر خود را همانند طبقات بالای جامعه جلوه دهند و متعاقب این قضیه قشر بالا برای حفظ موقعیت و فاصله قبلی به سرعت معیارها و ارزش‌های خود را تغییر می‌دهد تا برتری‌اش از بین نرود. تداوم این جریان، چرخه‌ای دائمی را سبب می‌شود كه قشر پایین و متوسط همواره در حال تبعیت از قشر بالا و قشر بالا در حال تغییر معیارهای خود است،یعنی طبقه بالا پدید آورنده مد و طبقات متوسط و پایین مصرف كننده آن هستند.

* نقش تولید كنندگان در اشاعه‏ مد

شركت‌های تولیدی از طرق روان سنجی و شناخت روحیات افراد جامعه و با توجه به همین روحیه‏ى نوگرایی و میل به امروزی شدن در جوانان، هر روز، یك فرم شلوار، پیراهن، كفش، كلاه، عینك، گوشی تلفن و... را عرضه می كنند و اندك تغییری از جانب آنها، یك مد جدید می شود و حتّی گاهی برای آن كه كالای تولیدی شان زودتر در جامعه مد شود، از یك فرد مشهور (مثل یك هنرمند سینما یا ورزشكار)، با اعطای مبلغ زیادی پول، می خواهند كه برای یك بار هم كه شده، از آن كالای جدید استفاده كند و در فیلم یا صحنه‏ى تلویزیون، ظاهر شود.
یكی از دلایل عمده ای كه تولید كنندگان و طرّاحان خارجی توانسته اند در سطح جهانی برای خود، جایی باز كنند و مد آفرینی داشته باشند، آشنایی آنها با مبانی روان شناختی «تأثیرگذاری» و به كارگیری روش ها و اصول فنّی مناسب در كار است، در حالی كه تولید كنندگان داخلی و محدود، معمولاً به الگوبرداری و تقلید از آنها می پردازند و به نحوی مدهای غربی را در جامعه ترویج می كنند.

* رسانه ها و ترویج مد

شبكه‌های تلویزیونی داخلی از طریق فیلم‌ها و سریال‌ها كه غالباً در خانه‌های اعیانی و شرافی و با بازنمایی سبك و مدهای رایج این قبیل طبقات ساخته می‌شوند، شبكه‌های‌ ماهواره، مجلات و پایگاه‌های فعّال اینترنتی، انواع مدهای جدید را تبلیغ می‌كنند و از این طریق، زمینه را برای گرایش خانواده‌‌ها و بخصوص جوانان به سوی مدهای نو مهیا می‌سازند.

* نقد و بررسی مد

از آنجا كه پایه و اساس مد و مدگرایی، تقلید است؛ ضروری است ابتدا به نقد و بررسی تقلید بپردازیم. تقلید غالباً یك رفتار منفی و مذموم تلقی می‌شود. چنانچه مولوی هم در این راستا فرموده است:
از محقق تا مقلّد فرقهاست / این یكی داوود و آن دیگر صداست
مردمان را تقلیدشان بر باد داد / ای دو صد لعنت بر این تقلید باد
مذمّت كنندگان تقلید، آن را ویژگی برخی حیوانات و پرندگان مانند طوطی دانسته اند.از این رو معتقدند تقلید در شأن یك انسان كمال یافته نیست كه مختار و موجودی انتخابگر آفریده شده است.
در قرآن كریم هم تقلید در دین و شریعت مذمت شده است:
وَإِذَا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَیْنَا عَلَیْهِ آبَاءنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لاَ یَعْقِلُونَ شَیْئًا وَلاَ یَهْتَدُونَ (بقره/170)
«و هنگامی كه به آنها گفته شود از آنچه خدا نازل كرده است پیروی كنید، می‏گویند: بلكه ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتیم پیروی می‏نمائیم، آیا نه این است كه پدران آنها چیزی نمی‏فهمیدند و هدایت نیافتند؟
اما به نظر می‌رسد این مذمت‌ها مربوط به تقلید منفی و نامعقول است. نه تقلید مثبت و معقول. لذا این پرسش پیش می‌آید كه مگر تقلید مثبت ومعقول هم داریم؟
بسیاری از فنون و مهارت‌ها در واقع با تقلید بین ملل و جوامع گسترش یافته است. برای مثال گاو آهن را یك قومی ابداع كرده است، سپس در بین سایر ملل گسترش یافته است. یا طرز كشت بسیاری از محصولات یا طرز ساخت بسیاری از بناها و اجزا بناها. یا خاكریز زدن در جبهه‌های جنگ یا كانال كندن در خطوط مقدم جنگ همگی بر اساس تقلید گسترش یافته است. چنانچه نقل است در جنگ خندق، مسلمانان با تقلید از ایرانیان از طریق سلمان فارسی، اقدام به حفر خندق نمودند و پیروز شدند.
پس تقلید مبتنی بر عقلانیت و خردورزی نه تنها منفی نیست بلكه باعث رشد و توسعه است.
حال نوبت به بررسی این پرسش می رسد كه آیا تقلید موجود در مد ومدگرایی از نوع منفی ومذموم است یا از نوع مثبت و معقول؟
متأسفانه تقلید موجود در مدگرایی معاصر، اكثراً منفی و كوروكورانه است. چون در اكثر مواقع مشاهده می‌كنیم شكل و شیوه مورد تقلید، نه با عقل می‌سازد و نه با معیار‌های علمی و دینی. برای مثال شیوه اصلاح سر رایج در برخی گروه‌های موجود در جوامع غربی با هیچ یك از موازین زیباشناختی سازگار نیست. اما متأسفانه مورد تقلید در جامعه ما واقع می‌شوند. یا شیوه برخی از نواها و موسیقی‌ها نه تنها با ذائقه فرهنگی ما سازگار نیست، بلكه اساساً با اصول علم موسیقی هم سازگاری ندارد و نوعی توهین و فحش به ساحت موسیقی تلقی می‌شوند. اما با تقلید از برخی سبك‌های رایج در غرب، در جامعه ما رایج می‌شوند.
یا تا همین اواخر پوست سیاه و چهره سیاه یك ویژگی منفی تلقی می‌شد و دارندگان آن، انسان‌های درجه دو یا نیمه انسان تلقی می‌شدند. اما همینك بعضاً افراد با تحمل رنج‌های فراوان، هزینه‌های سنگینی متحمل می‌شوند تا صورت را سیاه و به اصطلاح برنزه كنند. به این ترتیب دیری نمی‌پاید كه آویزان كردن حلقه‌های كلفت و درشت از بینی‌ و شاخ‌ و دُم گذاشتن هم به تبع برخی افراد قبائل آفریقایی یا سرخپوستی مد می‌شود.
اما اگر شیوه‌هایی از پوشش و غیرپوشش در جوامع دیگر رایج باشد كه مورد تأیید عقل و شرع باشد، با حفظ هویت و اصالت فرهنگی خود، تقلید و اقتباس از آنها مذموم نخواهد بود.
از طرف دیگر گاهی مدجدید ناشی از تقلید نیست، بلكه حاصل ابتكار و خلاقیت یك طراح لباس یا خیاط و غیره است. در این صورت هم اگر مطابق با موازین شرع و عقل باشند، موجه و معقول خواهند بود.


 
نویسنده: حجت‌الاسلام والمسلمین حسین هاشم‌نژاد، عضو هیئت علمی دانشگاه

 




طبقه بندی: اخلاقی،
برچسب ها: مد، مدگرایی، منشا مد، مد گرایی در لباس، مدگرایی افراطی، مدگرایی وتقلید، سبک لباس پوشیدن، مد در ایران،
[ شنبه 1 مرداد 1390 ] [ 01:29 ب.ظ ] [ Amin ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


لینک های مفید
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب